بود . زين العابدين على بن الحسين - عليهما السّلام - گفت : امّ شريك بنت جابر الاسديّه بود . و اين قول مقاتل و ضحّاك است . عروة بن الزبير گفت : خوله بنت حكيم بود من بنى سليم . * ( قَدْ عَلِمْنا ما فَرَضْنا عَلَيْهِمْ فِي أَزْواجِهِمْ ) * ، گفت : ما دانيم آنچه فريضه كرده‌ايم برايشان ، يعنى بر مردان در باب زنانشان . مجاهد گفت : مراد آن است كه چهار شايد و بيش از چهار [ 3 - پ ] نشايد . قتاده گفت : آن كه ( 1 ) نكاح نكنند الَّا به ولىّ و گواه و صداق . بعضى دگر گفتند : آنچه لازم باشد ايشان را از نفقه و كسوت و جز آن . و آنچه قتاده گفت از ولىّ و گواه ، بنزديك شافعى شرط است در انعقاد عقد ، و بنزديك ما شرط نيست ، و نيز نزديك ابو حنيفه ، و اگر باشد بهتر بود . * ( وَما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ ) * ، و آنچه دست ايشان مالك بود آن را از پرستاران . و « ما » در محلّ جرّ است ، بكونه معطوفا على مجرور ، اى ، فى ازواجهم و فى ، ما ملكت ايمانهم . * ( لِكَيْلا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ ) * . اين « لام » تعلَّق دارد به اوّل آيت ، انّا احللنا لك ازواجك ، الى قوله : خالصة لك من دون المؤمنين . و معنى آن كه : ما اين زنان كه ( 2 ) حلال كرديم از زنان مهيره و پرستاران ملك ( 3 ) يمين از غنيمت آورده ، و زنى مؤمن كه خويشتن را ( 4 ) به تو دهد ، اين همه براى آن كرديم تا بر تو حرجى و تنگى ( 5 ) نباشد در نكاح ايشان . * ( وَكانَ اللَّه غَفُوراً رَحِيماً ) * ، و خداى آمرزنده و بخشاينده بوده است ( 6 ) . * ( تُرْجِي مَنْ تَشاءُ مِنْهُنَّ ) * - الآية ، اى ، تؤخّر . و الارجاء ، التأخير و منه الارجاء ، خلاف الوعيد و المرجئة ، القائلون بالارجاء . ابن كثير و ابو عمرو و ابن عامر و أبو بكر عن عاصم ، به همزه خواندند ، من ارجأت الامر اذا اخّرته . و باقى قرّا به تخفيف همزه ، من ارجيت . مفسّران در معنى آيه خلاف كردند ، ابن زيد و ابو رزين ( 7 ) گفتند : آيت آنگه آمد كه بعضى زنان رسول بر يكديگر رشك بردند و هر كسى تحكّمى كردند و

--> ( 1 ) - دا : آنچه . ( 2 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : تو را . ( 3 ) - دا : ملكت . ( 4 ) - دا : ندارد . ( 5 ) - دا : تنگيى . ( 6 ) - آب ، آج ، لب : بخشاينده است . ( 7 ) - لب : زرين .